Qucs'a Giriş© 2006 Mustafa Başer

Qucs'u Başlatmak

Qucs'u komut satırından başlatabilirsiniz. Bir komut satırı açın ve qucs komutunu aşağıdaki gibi girin: 
$ qucs
daha önce qucs'u çalıştırmamış iseniz, qucs ev klasörünüzde .qucs isimli bir klasör açacaktır. Bundan sonraki yapılandırmalar ve projeler bu klasörün altına konulacaktır. İlk olarak bu klasör içerisine qucs'un ön tanımlı birkaç yapılandırmasını içere qucsrc dosyası konulacaktır.Qucs başladığında Şekil-1'deki gibi bir pencere açılacaktır.

Şekil-1


Bu penceredeki numaraların bulunduğu alan ve araçların açıklamaları şu şekildedir:
  1. Bu bölgede proje isimleri (2), proje içerikleri (3) veya bileşen içerikleri (4) görüntülenir. Hangisinin görüntüleneceği bir üst kısımdaki araçlardan hangisinin kullanıldığına bağlıdır.
  2. Proje isimlerinin görüntülenmesini sağlar.
  3. Proje içeriğinin görüntülenmesini sağlar.
  4. Kullanılabilecek bileşenlerin listesinin görünmesi sağlar.
  5. Burasına çalışma alanı denir.
  6. Çalışma alanında (5) çalışılan proje veya çıktının görünmesini sağlar.

Basit Devre

Qucs'da devrelerin nasıl kurulacağını anlatmak üzere önce basit bir devre kuralım. Burada basit bir devre, bir güç Kaynağı, bir direnç ve bu direnç üzerinden geçen akımı ölçecek ampermetreden oluşacaktır. İlk devre olarak Şekil-2'de görünen devre kurulacaktır.

Şekil-2


Önce bir Proje oluşturalım. Bunun için Projeler (Şekil-1'deki 2 numaralı düğme) düğmesine tıkladıktan sonra hemen altındaki Yeni düğmesine tıklayın. Gelen kurucuğa proje ismini yazın. Örneğin Şekil-2'deki görüntüde ilk devre yazılmıştır. Türkçe harfleri kullanmaktan kaçının.

Şekil-3


Create düğmesine tıkladıktan sonra, Qucs'un sol panelinde (Şekil-1'deki 1 numaralı bölge). "Şematik", "Veri Görüntüleme" ve "Veri Seti" görünecektir. Şimdi Şekil-2'de görünen devreyi kurmaya çalışalım. Elektronikçiler devreleri fizikçilerden biraz farklı bir şekilde gösterirler. Bu nedenle Qucs üzerinde kurulacak devrede mutlaka bir referans noktası bulunmalıdır ve elektronikçiler bu referans noktasını toprak olarak ele alırlar. Bu nedenler güç kaynağının eksi kutbu toprağa bağlanmalıdır. Şekil-2'deki devreyi Qucs'da kurmak için aşağıdaki bileşenlere ihtiyacımız olacak:
  • bir adet direnç
  • bir adet toprak
  • bir adet ampermetre
  • bir adet güç kaynağı

    Bileşenleri çalışma alanına (Şekil-1'deki 5 numaralı alan) almak için Bileşenler (Şekil-1'deki 4 numaralı düğme) düğmesine tıklayın. Bu listedeki ilk üç bileşeni, sol panelden sürükleyip çalışma alanına bırakın. Daha sonra kaynaklar bileşenlerinden DC Voltaj Kaynağı'nı sürükleyip çalışma alanına bırakın. Şu anda ekranının Şekil-4'deki gibi olacaktır. Bileşenlerden herhangi birisinin yerini değiştirmek istediğinizde üzerine bir kere tıklayıp, istediğiniz yere kadar sürükleyip bırakabilirsiniz. Qucs'da elektrik devreleri çizmek, normal bir resim programında çizim yapmaktan farklı değildir. Seçim yaparken bir problem ile karşılaşırsanız, araç çubuğundaki seçim simgesinin () seçilmiş olduğundan emin olun.

    Şekil-4


    Önce görünümün düzgün olması açısında güç kaynağı (DC Voltaj Kaynağı) üzerine bir kere tıkladıktan sonra farenin sağ tuşuna tıklayın. Çıkan alt menüde Döndür seçeneğine gelerek (Şekil-5) 90o döndürülmesini sağlayın.

    Şekil-5


    Benzer şekilde, ampermetreyi üç kere 90o döndürüp son halinin Şekil-7'daki gibi olmasını sağlayın. Şimdi sıra bu elemanları birleştirerek bir devre haline getirmekte. Elemanları birbirine bağlamak için tel kullanmamız gerekecek. Tel'i araç çubuğundaki simgesine tıklayarak alabiliriz. Elemanlar arasında tel bağlarken, elemanların üzerinden geçerek onların kısa devre yapılmasını sağlamayın. Bu devrenizin çalışmaması ile sonuçlanabilir.

    Qucs çizilen devrede ne tür bir simulasyonun yapılması gerektiğini sizden isteyecektir. Bu rehberde her devrede doğrusal akım simulasyonları yapılacaktır. Simulasyonu seçmek için bileşenlerden simulasyonları seçin ve çalışma alanına sürükleyin. Devreyi çalıştırmadan önce, kaydetmeniz gerekecektir. Devreyi kaydetmek için araç çubuğundaki kaydetme düğmesine (disket simgeli) tıklayabilir veya "Dosya / Kaydet" yolunu izleyebilirsiniz. Devre dosyası için bir isim vererek kaydedin. Şimdi devreyi çalıştırabilirsiniz. Çalıştırmak için F2 tuşunu kullanabileceğiniz gibi, araç çubuğundaki simgesine tıklayabilirsiniz. Devre çalıştıktan sonra sağ alt köşede uyarı yok yazısı çıkmış ise devrenizde bir problem yoktur. Kırmızı bir uyarı var ise devrenizin doğru olduğundan emin olun. Şimdi ölçümleri yapabiliriz. Bunun için çalışma alanında tekrar çizim yaptığımız devre tabına tıklayın. Bileşenlerden diyagramlar bulunup oradan Tablo seçilerek çalışma alanına aktarılmalıdır. Gelen pencerede sizden hangi ölçümlerin yapılacağı soruluyor. Biz güç kaynağından geçen akım ile ampermetreden geçen akımı ölçeceğiz. Güç kaynağı isminde değişiklik yok ise, ismi V1 olacaktır. Bunun üzerinden geçen akım V1.I olacaktır. Ampermetre isminde de bir değişiklik yapmamış iseniz, Pr1 olacaktır. Güç kaynağı (V1) ve Ampermetre (P1) üzerinden geçen akımları (I) ölçmek için veri setindeki V1.I ve Pr1.I üzerine çift tıklanarak Grafik alanına geçirilmelidir. Bunu Şekil-6'da görüyorsunuz.

    Şekil-6


    Burada Uygula düğmesine tıklayarak ölçümlerin yapılmasını sağlayın. Ölçüm ve devrenin son hali Şekil-7'deki

    Şekil-7


    Burada basit bir hesap yapacak olursak, direnç üzerinden geçen akımı I=V/R formülünden, I=1/50 sonucu 0.02 amper olarak çıkacaktır. Qucs'un bu ölçümü yaparak tabloda görüntülediğini görüyorsunuz.

    İstediğiniz elamanın ismini değiştirebilirsiniz. İsim değişikliklerinde Türkçe karakterleri kullanmayınız.

    Devre elamanlarının değerlerini değiştirmek için, eleman simgesi üzerine çift tıklayarak yapabilirsiniz. Veya direk çalışma alanında yazılı olan değeri değiştirip Enter tuşuna basabilirsiniz. Örneğin güç kaynağının değerini 30 Volt, direncin değerini ise 3 Ohm yapalım. Bunların nasıl yapıldığı Şekil-8'de görünüyor.



    Şekil-8


    Şimdi ölçümleri tekrar yapmak için, devreyi çalıştırın ( simgesine tıklayarak). Pr1 üzerinden geçen akımın 10 Amper olduğunu göreceksiniz. Elemanların değerini değiştirirken birimlerine çok dikkat etmelisiniz. Eğer birimleri olduğunda farklı yazar veya miktar ile bitişik yazarsanız devreniz çalışmayacaktır. Örneğin 2ohm, 2Ohm, 2 ohm, 2 OHM direnç için yanlış ifadelerdir. Doğrusu 2 Ohm olacaktır. Son ölçümü Şekil-9'da görüyorsunuz.

    Şekil-9


    Bu devrede ampermetreden geçen akım, güç kaynağından geçen akıma eşit olması gerekiyor. Ölçüm sonucu da bunu gösteriyor (eksi çıkması, güç kaynağından geçen akımın ter yönde ölçülüyor olmasıdır). İlerdeki devrelerde göreceğimiz gibi güç kaynağı üzerinden geçen akım, bağlanan dirençlere göre değişecektir.

    Kaydedilen Devrelerin Açılması

    Devrenizi kaydettiğinizde, ilerdeki herhangi bir zamanda açıp üzerinde çalışmaya devam edebilirsiniz. Örneğin, yukarıdaki devre dosyasını devre1.sch ve devre1.dat dosyalarını indirin. /tmp klasörüne indirildiğini varsayalım. "Dosya / Aç" yolunu takip edip /tmp/devre1.sch . Dosyanın açılışı Şekil-10'da görünmektedir.

    Şekil-10


    İyi Eğlenceler.